วันที่ 13 กรกฎาคมของทุกปี เป็นวันคล้ายวันประสูติ พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี กรมหมื่นสุทธนารีนาถ นับเป็นวาระอันเป็นมงคลที่พสกนิกรชาวไทยพร้อมใจกันน้อมถวายพระพรชัยมงคล และน้อมรำลึกในพระกรุณาธิคุณอันหาที่สุดมิได้ จากพระกรณียกิจนานัปการที่ทรงอุทิศพระวรกายเพื่อบำบัดทุกข์ บำรุงสุข และยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนมาอย่างต่อเนื่องยาวนาน โดยเฉพาะด้านการแพทย์ การสาธารณสุข การสังคมสงเคราะห์ ตลอดจนการช่วยเหลือผู้ประสบภัยพิบัติทั่วทุกภูมิภาคของประเทศ
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี กรมหมื่นสุทธนารีนาถ พระนามเดิม หม่อมหลวงโสมสวลี กิติยากร ประสูติวันที่ 13 กรกฎาคม พ.ศ. 2500 ณ โรงพยาบาลกายส์ กรุงลอนดอน ประเทศอังกฤษ ทรงเป็นธิดาคนโตของหม่อมราชวงศ์อดุลกิติ์ กิติยากร พระเชษฐาในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง กับท่านผู้หญิงพันธุ์สวลี กิติยากร (พระนามเดิม หม่อมเจ้าพันธุ์สวลี ยุคล) พระนาม โสมสวลี อันหมายความว่า “น้ำผึ้งพระจันทร์” นั้นเป็นชื่อที่ได้รับพระราชทานมาจากพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช มีพระขนิษฐา คือ หม่อมหลวงสราลี กิติยากร หรือ “คุณน้ำผึ้ง” และมีพระธิดาพระองค์เดียว คือ สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภา นเรนทิราเทพยวดี กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี กรมหมื่นสุทธนารีนาถ ทรงมีความสนพระทัยในด้านสังคมสงเคราะห์ และการสาธารณสุข ทรงรับโครงการต่างๆ ของสภากาชาดไทยไว้ในพระอุปถัมภ์หลายโครงการ และทรงจัดตั้งมูลนิธิและโครงการส่วนพระองค์อีกหลายโครงการ เช่น มูลนิธิอาสาเพื่อนพึ่ง (ภาฯ) ยามยาก สภากาชาดไทย (ทรงดำรงตำแหน่งนายกกิตติมศักดิ์ตลอดพระชนม์ชีพ) มูลนิธิพระบรมราชานุสรณ์ พระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัว ในพระบรมราชูปถัมภ์ (ทรงเป็นนายกกิตติมศักดิ์) มูลนิธิเพชรรัตน-สุวัทนา (ทรงเป็นนายกกิตติมศักดิ์) มูลนิธิศาสตราจารย์ นายแพทย์ หม่อมราชวงศ์กัลยาณกิติ์ กิติยากร มูลนิธิสงเคราะห์เด็กของศาลเยาวชนและครอบครัว มูลนิธิบ้านบางแค มูลนิธิโรคโลหิตจางธาลัสซีเมียแห่งประเทศไทย มูลนิธิสงเคราะห์เด็ก ของศาลเยาวชนและครอบครัว มูลนิธิสถาบันแสงสว่าง มูลนิธิธรรมจารินีวิทยา มูลนิธิสงเคราะห์เด็กของศาลเยาวชนและครอบครัว โครงการช่วยลดการติดเอดส์จากแม่สู่ลูก สภากาชาดไทย กองทุนนมสำหรับเด็กในโครงการช่วยลดการติดเอดส์จากแม่สู่ลูก กองทุนโรคมะเร็งในเด็ก สมาคมส่งเสริมสถานภาพสตรี สมาคมเทคนิคการแพทย์แห่งประเทศไทย สมาคมศิษย์เก่าโรงเรียนสอนคนตาบอดภาคเหนือจังหวัดเชียงใหม่ สมาคมพัฒนาแพทย์แผนไทยแห่งประเทศไทย สภาแม่ดีเด่นแห่งชาติ โรงเรียนวรราชาทินัดดามาตุวิทยา วัดหนองน้ำขุ่น อำเภอแกลง จังหวัดระยอง ในพระอุปถัมภ์พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี พระวรราชาทินัดดามาตุ
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี กรมหมื่นสุทธนารีนาถ ทรงมีพระเมตตาต่อผู้ติดเชื้อ และต่อการดำเนินงานของศูนย์วิจัยโรคเอดส์ตั้งแต่ก่อตั้งศูนย์วิจัยโรคเอดส์ ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2532 จนถึงปัจจุบัน ได้ประทานข้อแนะนำการดำเนินงานอย่างต่อเนื่อง เสด็จมาเป็นประธานในงานเทียนส่องใจในวันเอดส์โลก 1 ธันวาคมทุกปี พร้อมให้ผู้ติดเชื้อและคนที่ทำงานด้านเอดส์ เข้าเฝ้ารับประทานพระดำรัสอย่างใกล้ชิด และยังทรงประทานพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์ ตั้งเป็นกองทุนต่างๆ เพื่อช่วยเหลือผู้ติดเชื้อและครอบครัวทั้งด้านการรักษา จัดหายาและเวชภัณฑ์ รวมทั้งการสังคมสงเคราะห์ อาทิ โครงการ “ช่วยลดการติดเอดส์จากแม่สู่ลูก” สภากาชาดไทย ในพระอุปถัมภ์ พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี พระวรราชาทินัดดามาตุ กองทุนยาพระวรราชาทินัดดามาตุสำหรับผู้ติดเชื้อเอดส์ สภากาชาดไทย กองทุนพระวรราชาทินัดดามาตุเพื่อช่วยลดการติดเอดส์จากแม่สู่ลูก และกองทุนนมสำหรับเด็กในโครงการช่วยลดการติดเอดส์จากแม่สู่ลูก สภากาชาดไทย เป็นต้น
มูลนิธิอาสาเพื่อนพึ่ง (ภาฯ) ยามยาก สภากาชาดไทย ได้ดำเนินโครงการมาเป็นระยะเวลากว่า 20 ปี โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อสนับสนุนและเชื่อมโยงให้ภาครัฐ และเอกชนร่วมกันเกื้อหนุนให้ประชาชนช่วยเหลือซึ่งกันและกันในยามทุกข์ยากจากอุทกภัยที่รุนแรง คือ นอกจากจะยังสนับสนุนให้ผู้ทุกข์ยากน้อยกว่าช่วยเหลือผู้ทุกข์ยากมากกว่า ผู้ที่แข็งแรงช่วยผู้อ่อนแอ เป็นต้น โดยเน้นการประทังชีวิตและการฟื้นฟูสภาพจิตใจ มูลนิธิฯ ได้วางแผนการช่วยเหลือผู้ประสบอุทกภัยอย่างยั่งยืนโดยมีโครงการต่างๆ ตั้งแต่การป้องกันการเกิดอุทกภัย อาทิ การติดตั้งศูนย์เตือนภัยตามพื้นที่เสี่ยง ระหว่างเกิดอุทกภัย อาทิ การแจกถุงยังชีพพระราชทาน รถประกอบอาหารเพื่อนพึ่งภาฯ เคลื่อนที่ และหลังเกิดภัยซึ่งเป็นโครงการฟื้นฟูชุมชนที่ประสบอุทกภัยเพื่อให้มีวิถีชีวิตที่ดีขึ้นมีความมั่นคงทางอาหาร อาชีพ เป็นต้น
กองทุนโรคมะเร็งในเด็กในพระอุปถัมภ์ฯ พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี กรมหมื่นสุทธนารีนาถ ได้ประทานเงินจำนวน 1 ล้านบาทเพื่อก่อตั้งกองทุนและเสด็จมาทรงเปิดกองทุน ซึ่งประทานชื่อว่า “กองทุนโรคมะเร็งในเด็ก ในพระอุปถัมภ์ของพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี พระวรราชาทินัดดามาตุ” เมื่อ วันที่ 30 กันยายน พ.ศ. 2544 โดยมีพระดำริว่าอยากจะสนับสนุนช่วยเหลือเด็กที่ป่วยเป็นโรคมะเร็งที่ยากไร้ทั่วประเทศ และทรงรับสั่งเมื่อจัดตั้งว่า “กองทุนนี้มิใช่เพื่อโรงพยาบาลใดโรงพยาบาลหนึ่งแต่จะกระจายไปทุกโรงพยาบาลทั่วประเทศที่ขอรับความช่วยเหลือให้แก่คนไข้” ในปี 2560 และ 2561 ได้ทรงประทานเงินส่วนพระองค์อีกปีละจำนวน 1 ล้านบาท ล่าสุดเมิ่อ 27 มิถุนายน 2562 ได้ประทานพระอนุญาตแก้ไขชื่อกองทุนฯ เป็น “กองทุนโรคมะเร็งในเด็กในพระอุปถัมภ์ พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี กรมหมื่นสุทธนารีนาถ” ปัจจุบันได้ช่วยเหลือผู้ป่วยโรคมะเร็งในเด็กที่ยากไร้ทั่วประเทศในรพ.กว่า 20 แห่งทั่วประเทศ โดยสนับสนุนค่าใช้จ่ายในการรักษายาเคมีบำบัด ค่ายาและเวชภัณฑ์ ค่าเดินทางมาตรวจรักษา ค่าที่พัก ค่าตรวจในห้องปฏิบัติการพิเศษ รวมทั้งการศึกษาวิจัยเพื่อความก้าวหน้าทางการรักษาโรคมะเร็งในเด็กต่อไปในอนาคต นอกจากการรักษาโรคมะเร็งในเด็กให้หายขาดมากขึ้นแล้ว ทางกองทุนฯ ยังได้ช่วยเหลือให้เด็กมีโอกาสทุพพลภาพน้อยลง เช่น ได้มอบเงินค่าใช้จ่ายในการซื้ออุปกรณ์แขนขาโลหะที่ใช้แทนกระดูกที่เป็นมะเร็งที่ถูกตัดออก ทำให้เด็กไม่ต้องถูกตัดแขนขาออกไป
ทรงดำรงตำแหน่งประธานกรรมการมูลนิธิศาสตราจารย์ นายแพทย์ หม่อมราชวงศ์ กัลยาณกิติ์ กิติยากร ตั้งแต่วันที่ 21 มีนาคม 2533 ซึ่งมูลนิธิฯ มีวัตถุประสงค์ เพื่อช่วยเหลือผู้ป่วยที่ขัดสน ช่วยจัดหาเครื่องมือและอุปกรณ์การแพทย์ ช่วยสนับสนุนแพทย์และบุคลากรทางการแพทย์ด้านโรคหัวใจและทรวงอก ด้วยพระปณิธานอันแน่วแน่ที่จะทรงช่วยเหลือประชาชนของพระองค์ให้ได้รับการรักษาที่ดีมีมมาตราฐานสากล
ตลอดระยะเวลาที่ทรงปฏิบัติพระกรณียกิจ พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี กรมหมื่นสุทธนารีนาถ ทรงยึดมั่นในพระปณิธานแห่งการช่วยเหลือผู้ทุกข์ยาก โดยเฉพาะผู้ที่ขาดโอกาสในสังคม ไม่ว่าจะเป็นเด็ก ผู้สูงอายุ ผู้พิการ ผู้ป่วย และผู้ประสบภัยพิบัติ พระองค์เสด็จพระราชดำเนินไปทรงเยี่ยมประชาชนในพื้นที่ต่าง ๆ ด้วยพระองค์เองอยู่เสมอ เพื่อทอดพระเนตรสภาพความเป็นอยู่ รับฟังปัญหา และพระราชทานความช่วยเหลืออย่างเหมาะสมตามความจำเป็น ความใกล้ชิดกับประชาชนและพระเมตตาที่ทรงมีต่อผู้เดือดร้อน ทำให้พระองค์ทรงเป็นที่เคารพรักของประชาชนทุกหมู่เหล่า
ทรงทุ่มเทพระหทัยและพระวรกายบำเพ็ญพระกรณียกิจด้านงานการสาธารณสุขและสังคมสงเคราะห์อย่างต่อเนื่อง ทรงเสียสละความสุขส่วนพระองค์โดยมิได้คำนึงถึงความยากลำบากใดๆ ทรงมีความสนพระทัยและทรงทุ่มเทช่วยเหลือประชาชนที่ประสบความทุกข์ยากลำบากทั่วประเทศ เพื่อให้ประชาชนมีสุขภาพและพลานามัยดีถ้วนหน้า นับว่าทรงพระคุณแก่บ้านเมืองเป็นที่ประจักษ์แก่ตาแก่ใจของประชาชนทั่วไป คงเป็นคุณูปการอันยิ่งใหญ่ที่อยู่ในความทรงจำของคนไทยตลอดไป และเป็นแรงบันดาลใจให้ทุกภาคส่วนร่วมกันสืบสานเจตนารมณ์แห่งการให้ ความเมตตา และการเสียสละ เพื่อประโยชน์สุขของสังคมไทยอย่างยั่งยืน
13 กรกฎาคม นี้ ตรงกับวันคล้ายวันประสูติ พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี กรมหมื่นสุทธนารีนาถ พสกนิกรชาวไทยทุกหมู่เหล่าพร้อมใจกันน้อมถวายพระพรชัยมงคล ขออำนาจคุณพระศรีรัตนตรัย สิ่งศักดิ์สิทธิ์ทั้งหลาย และพระบารมีแห่งพระบูรพมหากษัตริยาธิราชเจ้าทุกพระองค์ โปรดอภิบาลประทานพรให้ พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี กรมหมื่นสุทธนารีนาถ ทรงพระเจริญ มีพระพลานามัยแข็งแรง ทรงหายจากพระอาการประชวร ทรงมีพระชนมายุยิ่งยืนนาน และทรงเป็นมิ่งขวัญของปวงชนชาวไทยตราบนานเท่านาน
